MAKÓW MAZOWIECKI MZ POLSKA

Opis

Maków Mazowiecki (w latach 20. Maków Łomżyński[3], do 1928 Maków nad Orzycem[4]) – miasto w Polsce w województwie mazowieckim, siedziba powiatu makowskiego, położone nad rzeką Orzyc, o powierzchni 10,3 km², 77 km na północ od Warszawy. Znajduje się na skrzyżowaniu drogi krajowej nr 60 z drogą krajową nr 57, trasą turystyczną z Warszawy na Pojezierze Mazurskie. Maków uzyskał lokację miejską w 1421 roku[5]. Miasto królewskie Korony Królestwa Polskiego w województwie mazowieckim[6]. Miasto rządowe Królestwa Kongresowego, położone było w 1827 roku w powiecie pułtuskim, obwodzie pułtuskim województwa płockiego[7]. W latach 1975–1998 Maków należał do województwa ostrołęckiego[8][9][10][11]. W mieście znajduje się zalew o powierzchni 17 ha, który stwarza wszechstronne możliwości wypoczynku, uprawiania sportów wodnych, turystyki i wędkarstwa. W 2010 roku sanepid wydał pozytywną opinię o przydatności wody do kąpieli w makowskim zbiorniku. HISTORIA Maków uzyskał prawa miejskie w 1421 od mazowieckiego księcia Janusza I Starszego, ale jako osada istniał już w XI w.[12] Utrzymuje się, że kościół parafialny istniał już na początku XIII wieku. Było to miasto książęce, a od 1526 królewskie, siedziba starostwa niegrodowego. W XVII wieku nastąpił upadek miasta, rozpoczął go wielki pożar w 1620, a pogłębiły wojny szwedzkie. Prace przy odbudowie postępowały bardzo powoli. Następny pożar w 1787 zniszczył połowę miasta. W 1795, po III rozbiorze Polski, Maków znalazł się przejściowo pod zaborem pruskim, jednak już w 1807 roku został przyłączony do Księstwa Warszawskiego po wyzwoleniu spod władzy pruskiej. Miasto należało w swojej historii do kilku różnych okręgów m.in. Księstwa Warszawskiego, potem do okręgu płockiego i łomżyńskiego. W 1815 roku Maków znalazł się pod panowaniem Imperium Rosyjskiego (Królestwo Polskie pod zaborem rosyjskim)[13]. W mieście rozwijały się powoli różne rzemiosła. Powstały garbarnie, browar, wytwórnia miodu pitnego, stacja pocztowa i telegraficzna. W czasie wojen napoleońskich wojska francuskie w kościele pod wezwaniem Bożego Ciała urządziły młyn połączony z piekarnią oraz stajnie. Świadectwem tej obecności jest koło młyńskie wmurowane w ścianę kościoła tuż przy wejściu do zakrystii, budynek stał nieużytkowany do roku 1837. Podczas I wojny światowej, w 1915 roku, administracja rosyjska została wypędzona z Makowa przez wojska niemieckie. W 1918 roku miasto zostało zajęte przez wojska polskie i weszło w skład odrodzonej Polski. W trakcie wojny polsko-bolszewickiej linią Orzyca przebiegała przez kilka dni linia frontu. W okresie międzywojennym w Makowie zamieszkiwało wielu Żydów (ok. 3000 osób na 7 tys. mieszkańców). Zajmowali się oni przede wszystkim handlem i rzemiosłem. Jedyne źródło energii elektrycznej dla zamożniejszych mieszkańców miasta stanowiła elektrownia wodna na Orzycu. Jej pozostałości, w postaci progu spiętrzającego wodę, można oglądać z kładki pieszej przez rzekę. W rękach żydowskich przedsiębiorców znajdowały się m.in. 3 młyny na terenie Makowa. Zagładę tej społeczności przyniosła II wojna światowa i okupacja niemiecka. Najpierw hitlerowcy utworzyli getto w kwartale ulic: Przasnyska, północna krawędź Rynku, rzeka Orzyc, teren byłego dworca PKS. W dodatku Maków Mazowiecki znalazł się na ziemiach polskich wcielonych bezpośrednio do Rzeszy w październiku 1939 roku, co jeszcze bardziej przyczyniało się do eksterminacji makowskich Żydów[14]. Mykwa, z pocz. XX w. Budynek dawnego domu kahalnego Budynek dawnej synagogi W 1942 r. na rozkaz władz okupacyjnych miejscowi rolnicy zmuszeni zostali do podstawienia zaprzęgów konnych na teren getta i wywiezienia, pod strażą, pozostałych przy życiu Żydów na stację kolejową do Mławy. Stamtąd wywiezieni oni zostali do obozów zagłady. Macewy z dwóch istniejących w mieście żydowskich cmentarzy Niemcy wykorzystali jako krawężniki. Jeszcze wiele lat po wojnie część z nich poniewierała się rozrzucona po mieście. W 1986 r. zebrano je i zbudowano lapidarium. Znajduje się ono na terenie dworca PKS, gdzie istniał stary cmentarz. W 1897 w mieście powstał drugi cmentarz żydowski. Znajdował się on na terenie nieistniejących już zakładów ZREMB, przylegając do ulicy Ciechanowskiej. Brutalnemu terrorowi podlegała także ludność polska, w mieście istniał obóz pracy karnej. Kara śmierci groziła za samowolne zabicie świniaka, za niezejście z chodnika przed nadchodzącym Niemcem, a w niektórych okresach okupacji nawet za posiadanie psa (w ten sposób narodowi socjaliści walczyli z epidemią wścieklizny). Zabronione było zawieranie małżeństw przez kobiety poniżej 25., a mężczyzn – 28. roku życia. Lepsze domy i gospodarstwa rolne były zajmowane wprost przez Niemców, z całym znajdującym się w nich dobytkiem, dając Polakom kilka minut na wyprowadzkę donikąd. Przy użyciu ciężkiego sprzętu hitlerowcy zrównali z ziemią cmentarz rzymskokatolicki przy ulicy Moniuszki i urządzili w tym miejscu park. Wzdłuż Orzyca urządzili żwirową alejkę spacerową, z ławkami i młodymi drzewkami, po której c