BOTSWANA AFRYKA (UNESCO)

Opis

Botswana, Republika Botswany (ang. Republic of Botswana, tswana Lefatshe la Botswana) – państwo w południowej Afryce. Zajmuje powierzchnię 581 730 km², a zamieszkane jest przez 2 450 668 osób (szac. 2024)[2]. Państwo śródlądowe o wyżynnym[3], przeważająco równinnym ukształtowaniu terenu. Klimat suchy, około 70% terytorium kraju zajmuje pustynia Kalahari[2]. Znaczną część kraju pokrywa sawanna, na północy znajdują się rozległe mokradła wokół śródlądowej delty rzeki Okawango; na północnym wschodzie – solniska Makgadikgadi[3]. Botswana jest republiką z systemem parlamentarnym. Stolicą i największym miastem jest Gaborone. Innym większym ośrodkiem miejskim jest Francistown. Kraj cechuje się niewielką gęstością zaludnienia (4,2 os./km², 2024), ludność skoncentrowana jest głównie we wschodniej i południowo-wschodniej części kraju. Gospodarka Botswany należy do najbardziej rozwiniętych w Afryce, z PKB realnym per capita na poziomie 17 500 USD (2023). Opiera się w dużej mierze na górnictwie – szczególnie istotną rolę w rozwoju gospodarczym kraju odgrywało wydobycie diamentów – i sektorze usługowym, w tym turystyce. Walutą jest pula[2]. Najliczniejszą grupą etniczną zamieszkującą Botswanę jest lud Tswana (79% ogółu), co odzwierciedlone jest w nazwie kraju, która oznacza „ziemię ludu Tswana”. Inne większe grupy to Kalanga[w innych językach] (11%) oraz Buszmeni (San, Basarwa; 3%). Językiem urzędowym jest angielski, który jest językiem ojczystym dla 3% społeczeństwa. W powszechnym użyciu jest język tswana[2], uznawany za język narodowy[3], ojczysty dla 77% mieszkańców (2011)[2]. Dominującym wyznaniem jest chrześcijaństwo (79%); większość wiernych należy do niezależnych kościołów afrochrześcijańskich i protestanckich[3]. W XIX wieku obszar Botswany znajdował się pod władaniem ośmiu plemiennych królestw ludu Tswana. W 1885 roku Brytyjczycy ustanowili protektorat Beczuany, by zapewnić możliwość ekspansji kolonialnej w położonej w głębi kontynentu Rodezji, czemu zagrażały niemieckie postępy w Namibii[a] (wyścig o Afrykę). Władze kolonialne tylko w niewielkim stopniu ingerowały w sprawy protektoratu, a osadnictwo białych osadników było ograniczone. Przewidywano jego przyszłą integrację z Rodezją bądź z powstałym w 1910 roku Związkiem Południowej Afryki, jednak plany te nie zostały zrealizowane. Botswana uzyskała niepodległość w pokojowy sposób w 1966 roku[3]. Państwo w dużej mierze uniknęło wewnętrznych i zewnętrznych konfliktów zbrojnych, charakterystycznych dla wielu innych krajów Afryki Subsaharyjskiej, i wykształciło stabilny system demokracji liberalnej[3][2].  HISTORIA  Tereny dzisiejszej Botswany pierwotnie były zamieszkiwane przez Buszmenów. Od przełomu XVI i XVII wieku zaczął na nie napływać lud Tswana, posługujący się językiem tswana z rodziny bantu. W drugiej połowie XIX wieku rozpoczęły się walki plemienne, a także walki z Burami z Transwalu. Doprowadziło to do objęcia Botswany (nazywanej wówczas Beczuaną, ang. Bechuanaland) brytyjskim protektoratem w roku 1885[4]. Ośrodkiem administracyjnym protektoratu był Mafeking, położony poza jej granicami, na terenie Kolonii Przylądkowej (od 1910 roku – Związku Południowej Afryki)[3]. Władze brytyjskie przewidywały wcielenie protektoratu Beczuany do Związku Południowej Afryki, jednak wobec opozycji przywódców plemiennych plany te nie zostały zrealizowane. Ostatecznie odstąpiono od nich wraz z intensyfikacją polityki apartheidu prowadzonej przez władze Południowej Afryki i zerwaniem więzi z Wielką Brytanią (proklamacja Republiki Południowej Afryki w 1961 roku)[5]. W 1965 roku stolicę przeniesiono z Mafeking (wówczas już na terytorium obcego państwa) do wybudowanego od podstaw miasta Gaborone[3]. W latach 50. XX wieku w Beczuanie powstały ruchy narodowowyzwoleńcze, które doprowadziły w roku 1966 do niepodległości kraju, pod nazwą Botswana. Pierwszym prezydentem został Seretse Khama. Wybrano go ponownie na dwie kolejne kadencje i zmarł pełniąc urząd 13 lipca 1980. Prezydenturę po nim objął będący wówczas wiceprezydentem Quett Masire, który uzyskał reelekcje w wyborach w 1984, 1989 i 1994. W 1998 prezydentem został Festus Mogae, który sprawował władzę do chwili ustąpienia z urzędu w roku 2008. W latach 2008–2018 urząd prezydenta sprawował Seretse Ian Khama – syn pierwszego prezydenta Seretse Khamy.       GABORONE   Tsodilo With one of the highest concentrations of rock art in the world, Tsodilo has been called the ''Louvre of the Desert''. Over 4,500 paintings are preserved in an area of only 10 km2 of the Kalahari Desert. The archaeological record of the area gives a chronological account of human activities and environmental changes over at least 100,000 years. Local communities in this hostile environment respect Tsodilo as a place of worship frequented by ancestral spirits. Okavango Delta This delta in north-west Botswana comprises permanent marshlands and seasonally flooded plains. It is one of the very few major interior delta systems that do not flow into a